در مصاحبه اخیرم با تلویزیون کانال وان، به بررسی شکاف‌ها و دسته‌بندی‌های جناح‌بندی‌شده‌ی کنونی درون جمهوری اسلامی پرداختم و توضیح دادم که هر یک از این جریان‌ها چگونه جنگ جاری با ایالات متحده و اسرائیل را درک می‌کنند. این اختلافات صرفاً شخصی یا سازمانی نیستند؛ بلکه بازتاب‌دهنده‌ی محاسبات استراتژیک متفاوتی درباره‌ی بقای رژیم، آینده‌ی سیاست خارجی ایران و موازنه‌ی قدرت در درون جمهوری اسلامی هستند.
جریان اول متشکل از اصلاح‌طلبان رژیم است که امروز چهره‌هایی مانند مسعود پزشکیان نمایندگی‌شان می‌کنند. این گروه معتقد است که جمهوری اسلامی برای بقا باید تغییرات بنیادی در سیاست خارجی خود ایجاد کند. به باور آن‌ها، تهران باید از استراتژی مبتنی بر اتکا صرف به شرق فاصله بگیرد و تعامل با ایالات متحده و غرب را دوباره در دستور کار قرار دهد.
جریان دوم شامل محافظه‌کاران فرصت‌طلب و عمل‌گراست که محمدباقر قالیباف نماینده‌ی آن‌هاست. پس از جنگ اخیر و پیامدهای آن، این گروه متوجه شده است که استراتژی انزوا در سیاست خارجی دیگر پایدار نیست و می‌تواند جمهوری اسلامی را به پرتگاه فروپاشی نزدیک‌تر کند. به همین دلیل، آن‌ها به مذاکره با ایالات متحده تمایل دارند، اما نه به این دلیل که به دنبال تحولی بنیادین در سیاست خارجی باشند؛ بلکه هدفشان خرید زمان، کاهش فشار و ارائه امتیازات محدود به منظور حفظ نظام است.
جریان سوم، جناح محافظه‌کار تندرو است که چهره‌هایی مانند سعید جلیلی نمایندگی‌شان می‌کنند. این گروه در چارچوب یک ذهنیت ایدئولوژیک کاملاً متفاوت عمل می‌کند. آن‌ها با جهان‌بینی آخرت‌باورانه و عمیقاً ایدئولوژیک، همچنان بر این باورند که جمهوری اسلامی در نهایت پیروز خواهد شد. برداشت آن‌ها از جنگ اخیر نیز به‌شدت ناقص است: آن‌ها تنها بر این واقعیت تمرکز می‌کنند که رژیم فرو نپاشید، در حالی که نابودی بخش عمده‌ای از ظرفیت‌های نظامی، آسیب‌های وارده به نیروهای هوایی و دریایی، و کشته شدن فرماندهان و مقامات کلیدی را نادیده می‌گیرند. این جناح همچنان معتقد است که با اتکا به تنگه هرمز و تشدید فشارها می‌تواند ایالات متحده و نیروهای آمریکایی را وادار به خروج از منطقه کند.
من همچنین تأکید کردم که علی خامنه‌ای در طول سال‌های قدرتش تلاش کرده است تا تعادل را میان این جناح‌ها حفظ کند. او این کار را با توزیع قدرت میان ریاست‌جمهوری، مجلس و نهادهای امنیتی و هم‌زمان جلوگیری از قدرتمند شدن بیش از حد هر یک از جناح‌ها انجام داده است. با این حال، امروز خامنه‌ای دیگر توانایی مدیریت این تعادل را به شکل سابق ندارد و این یکی از دلایل اصلی عیان‌تر شدن روزافزون اختلافات درونی رژیم است.
این وضعیت نشان می‌دهد که بحران جمهوری اسلامی به خیابان‌ها یا سیاست خارجی محدود نمی‌شود. بحران عمیق‌تر آن در ساختار خودِ قدرت نهفته است: در ناتوانی آن در اتخاذ تصمیمات منسجم، تغییر مسیر، یا حفظ وحدت درونی در لحظه‌ی جنگ و فشارهای عمیق استراتژیک.
#ایران #روابط_ایران_و_آمریکا #تنگه_هرمز